Berlijn is hard op weg het Europese Silicon Valley te worden. Het aantal start-ups, jonge (on-line) ondernemingen, neemt jaarlijks enorm toe. En er zijn success stories, zoals Gidsy (www.gidsy.com) en Soundcloud (http://soundcloud.com). De Berlijnse Buzz laat zich tot in Amsterdam voelen. Hoeveel mensen heb ik het laatste anderhalf jaar niet zien vertrekken met een open ticket?

Waarom is Berlijn de Europese hoofdstad voor start-ups geworden? Een eenduidig antwoord daarop is moeilijk te geven. Het is een spontaan proces geweest. Geen subsidies, geen economisch speerpuntenbeleid. Het was de stad die de verleiding bood. Je hebt hier de gekste feesten op de meest bizarre plekken. Voor alle ideeën lijkt ruimte in Berlijn. Maar bovenal: het leven is er niet duur. Kantoor-, woon- en atelierruimte is vergeleken met bijvoorbeeld Amsterdam zelfs spotgoedkoop. Ideeën hebben daardoor de tijd om te rijpen.

Er zijn me nog een paar dingen opgevallen. De mensen uit de start-up scene die ik spreek zijn geëngageerd, maar weigeren de (Nederlandse) politiek hun venster op de wereld te laten zijn. Een andere observatie is dat veel van de nieuwe businesses beogen om mensen op hun fascinaties te verbinden. En een derde element is dat de ideeën schaalbaar zijn. Het speelveld beslaat niet slechts Berlijn, Duitsland of Europa, maar is zo groot als de wereld.

Wat betekent dit? Nou, in ieder geval dat er weinig ruimte is voor cynisme of behoudzucht. Er wordt een vlucht vooruit gemaakt – al weet niemand precies waar het ons zal brengen. Zo langzamerhand is iedereen die er toe doet, ontwerpers, programmeurs en financiers, neergestreken in Berlijn. Wat me in een gesprek met één van de financiers van nieuwe start-ups is bijgebleven, is dat andere Europese steden, bijvoorbeeld Barcelona, dienen als zogenaamde hub. Daar ontstaan ideeën die, als ze rijp genoeg zijn, naar Berlijn verhuizen. De meeste Nederlanders die ik heb ontmoet, gebruiken Amsterdam (of welke Nederlandse stad dan ook) niet eens als hub. Ze vertrekken liever naar Berlijn om daar from scratch te beginnen.

Moet Nederland zich zorgen maken? Als je kijkt naar de economische waarde die de Berlijnse start-ups nu hebben, misschien (nog) niet. Maar de redenen waarom een groot aantal van ‘s lands beste ontwerpers en programmeurs vertrekt, zou wel degelijk te denken moeten geven. De uitstroom wordt overigens niet meer gestopt door het creëren van goedkope ruimte. Dat is too little too late. In welke stad ga je zitten als je echt wat wilt? In Nederland gaan de belangrijkste discussies over de eigen navel. Of we in of uit moeten stappen. Een week in Berlijn en je weet: de trein is al lang vertrokken.

André Schaminée

Voor meer achtergronden over André zijn verblijf in Berlijn zie: http://berlijn.tumblr.com/