Iedereen heeft ze. Ze raken nooit op. En ze blijven terugkomen. Vragen. Als je een vraag stelt, krijg je meestal nog meer vragen terug. Een vraag stellen is daarom niet zonder risico’s. Voordat je het weet, zit je met een groter probleem dan je dacht. Als oplossing stellen we daarom vaak vragen waar we het antwoord al op weten. Dat is veiliger. Hoe vaak stel jij bijvoorbeeld een vraag waarbij je nog geen idee hebt van een antwoord?

Waar we ook goed in zijn is het stellen van zogenaamde gesloten vragen. ‘Vind je ook niet dat optie A het beste is?’. Geef dan nog maar eens een afwijkend antwoord. Je weet als luisteraar dat er een bevestiging van je gevraagd wordt. En als je geen zin in discussie en gedoe hebt dan geef je braaf die bevestiging. Wel zo makkelijk. Kan iedereen gewoon weer verder. Of je stelt optie A+ voor. Doet het ook altijd goed. Je geeft aan dat je meedenkt en je onderstreept de voorgestelde oplossing. Maar de vraag stellen of er nu wel gekozen moet worden en of de genoemde opties bijdragen aan het probleem, dat wordt niet altijd gewaardeerd. Laat staan als je vraagt of dat wel het probleem is waar een oplossing voor moet worden gevonden. Dan krijg je fronsende wenkbrauwen.

En zo kunnen mensen en organisaties jarenlang tevreden zijn met antwoorden op vragen die nooit echt gesteld zijn. Als PLUG uitgenodigd wordt op een nieuwe plek is het antwoord altijd: Fantastisch, en wat kunnen we voor jullie doen? Blijkbaar is dat een vraag die niet vaak gesteld wordt. ‘Wat kunnen jullie voor ons doen?’ is dan het antwoord. ‘Ja, hebben jullie vragen waar wij bij kunnen helpen?’. En dan komt het los. Grote en kleine vragen. Persoonlijke en organisatorische. Oppervlakkige en diepgaande. Ingewikkelde en eenvoudige. Maar de rode draad is altijd dat het er onoverzichtelijk veel zijn. Als je dan vraagt welke vraag het belangrijkst is, dan is dat vaak de vraag naar de financiering of de promotie van de organisatie. Wanneer we als PLUGgers met die vraag aan de slag gaan blijkt dat de werkelijke vraag vaak over de cultuur van de organisatie gaat, het gebrek aan samenwerking of de beelden die zij van elkaar en van anderen hebben. We merken hoe moeilijk het is om een goede diagnose te stellen. Wat is er nu echt aan de hand? Wie ligt er wakker van? En hoe formuleer je dat nou scherp? Het is niet voor niets dat patiënten van het kastje naar de muur worden gestuurd. De diagnose is de moeilijkste stap.

Het zoeken naar de vraag achter de vraag en het stellen van vragen waar je het antwoord niet op weet, vereist lef. Het is wel de enige manier om echt iets op te lossen waar je lang plezier van hebt. Met PLUG de Dag komen we bij organisaties die dat begrijpen en die dat durven. Open vragen. Oprechte interesse. Het bestaat nog. Geen grote antwoorden, meeslepende oplossingen of hapklare plannen. Op veel vragen is namelijk niet een antwoord of een vooropgezet stappenplan mogelijk. Langzaam struikelend voorwaarts, noemt Adam Kahane dat in zijn nieuwste boek. Maar wel verse ideeën, duwtjes in de rug, onbevangen tips en praktische suggesties. Ik ben onder de indruk van de openheid van de gastheren en -vrouwen van PLUG en van de oprechte interesse van de PLUGgers. Blijkbaar heb je niet meer nodig dan mensen die iets willen veranderen en mensen die willen helpen. Met gezond verstand, nieuwsgierigheid en een beetje creativiteit. Dat zijn alle ingrediënten die er nodig zijn om met kleine dingen veel te betekenen. Kom en durf te vragen!

Martine de Jong